Κανονικά θα έπρεπε να κοιμάμαι. Όχι, αυτό το έλεγα μισή ώρα πριν. Τώρα είμαι πραγματικά ένα ερείπιο αλλά δεν μπορώ να κοιμηθώ αν δεν αντιμετωπίσω το πρόβλημά μου, αν δε βρω λύση στο σπουδαιότερο φιλοσοφικό ζήτημα όλων των εποχών, αν δε το διατυπώσω με σαφήνεια και δεν το επιλύσω με τρόπο πειστικό.
Λένε πως η επίλυση κάθε προβλήματος κρύβεται στη σωστή διατύπωσή του. Το δικό μου πρόβλημα είναι πως τα πράγματα δεν έχουν νόημα. Τι πάει να πει αυτό; Ότι όταν για παράδειγμα ερωτεύεσαι ή διαβάζεις το αγαπημένο σου βιβλίο και αισθάνεσαι φοβερά, αυτό που πραγματικά συμβαίνει είναι ότι ο εγκέφαλός σου αντιδρά σε ορισμένα ερεθίσματα και παράγει ουσίες που σε κάνουν να νιώθεις απίθανα. Αυτό είναι ένα φυσικό φαινόμενο, εξίσου φυσικό με την πτώση ενός μήλου ή την εκκίνηση ενός υπολογιστή.
Όπως αντιλαμβάνεσαι, η επίγνωση του τι συμβαίνει πραγματικά δε με αφήνει να νιώσω πλήρης με τις απολαύσεις της ζωής, δε με αφήνει να απορροφηθώ για πολύ ώρα με κάτι, να πωρωθώ και να ακολουθήσω το ρεύμα της ζωής με χαρά. Μη βιαστείς να σκεφτείς ότι νιώθω θλίψη. Και η θλίψη έχει το ίδιο νατουραλιστική εξήγηση με τη χαρά. Δεν αντιμετωπίζω ψυχολογικό πρόβλημα, αλλά φιλοσοφικό. Και γι' αυτό θα χρειαστώ φιλοσοφικές λύσεις.
Είπα πως είναι σαφές για κάποιον που γνωρίζει την σύγχρονη επιστήμη ότι τα πράγματα δεν έχουν νόημα. Αν το νόημα δεν είναι κάτι που ενυπάρχει στα πράγματα, τότε γιατί στο καλό θέτουμε το ζήτημα του νοήματος; Από πού προκύπτει, πώς μάθαμε να δίνουμε αξία σε αυτό, με ποιον τρόπο εισχώρησε στη συζήτηση;
Εικάζω ότι πρόκειται για άλλη μια αυταπάτη, μια παγίδα της φύσης, έναν μηχανισμό που δημιουργήθηκε με τη φυσική επιλογή, ώστε να νομίζουμε εμείς ότι υπάρχει κάτι στα πράγματα που μας γεμίζει, να απορροφόμαστε από αυτά, να ζούμε και να δίνουμε απογόνους. Ή πρόκειται για ένα παράπλευρο προϊόν της ανάπτυξης της ανθρώπινης διάνοιας. Ο άνθρωπος με κεκτημένη ταχύτητα, ενώ ζει με τον ενθουσιασμό και τη χαρά που το σώμα του δημιουργεί για αυτόν, καθώς αναπτύσσεται η διάνοιά του προσπαθεί να αποδώσει διανοητικό περιεχόμενο στη χαρά που βιώνει, κάνει λάθος και δημιουργεί τον ασκό του Αιόλου. Ή μπορεί να πρόκειται για ένα πολιτισμικό meme, που να μεταδόθηκε και να σάρωσε τον Δυτικό Πολιτισμό με τον Πλάτωνα και τον Χριστιανισμό. Ποιος ξέρει;
Όπως και να έχει, καλούμαστε να παλέψουμε με το θηρίο. Και όμως, νόημα στα πράγματα δεν υπάρχει. Άρα δεν έχει νόημα να ασχολούμαστε με την έλλειψη στα πράγματα κάτι ανύπαρκτου. Είναι σαν να γκρινιάζω για την έλλειψη ροβίτμ στα πράγματα. Αφού το "ροβίτμ" είναι κάτι ανύπαρκτο, μια επινόηση της φαντασίας μου, το να προβληματίζομαι για την ανυπαρξία του στα πράγματα δεν έχει λογική. Λέω δηλαδή πως μπορεί ο εγκέφαλός μας να μας στήνει την παγίδα του νοήματος, αλλά εμείς μπορούμε να την αποφύγουμε εντελώς.
Ωραία, πες πως αποφεύγω να προβληματιστώ για την έλλειψη νοήματος στα πράγματα. Τι κάνω αντί για αυτό; Τι μπορώ να κάνω;
Μπορώ να κάνω κάτι ή να μην κάνω κάτι. Μπορώ να αισθανθώ ικανοποίηση ή απογοήτευση από κάτι, ή να μην αισθανθώ. Μπορώ να κάνω ένα σωρό επιλογές όπως όλοι οι άνθρωποι. Αλλά δεν μπορώ πια να θέτω το ζήτημα της ανυπαρξίας νοήματος των επιλογών μου, όπως δεν μπορείς και εσύ, φίλη αναγνώστρια, να νομίζεις ότι θεωρώ εγώ όπως όλος ο κόσμος ότι οι επιλογές μου έχουν νόημα. Στην έφερα! Νόμιζες ότι θα σε πω αναγνώστη, ε; Λες και σε ήξερα και από χθες! Εγώ γράφω το κείμενο αυτό για να αντιμετωπίσω αυτό που δε με αφήνει να κοιμηθώ. Το αν θα το διαβάσεις και εσύ είναι δευτερεύον για μένα. Δε σε ξέρω. Ούτε είμαι επαγγελματίας συγγραφέας. Δεν ξέρω πώς να αντιμετωπίσω το γράψιμο ενός κειμένου. Αλλά φεύγω από το θέμα μου...
Είναι τόσο απλό; Μπορώ, ή μάλλον έχω τη λογική υποχρέωση, να μην σκέφτομαι το ζήτημα του νοήματος όταν παίρνω μια συγκεκριμένη επιλογή ή όταν βιώνω κάτι; Νιώθω πως χρειάζεται περαιτέρω επεξεργασία, δεν μπορώ να το καταπιώ στην παρούσα φάση.
Ο χρόνος περνάει και συνεχίζω να είμαι άυπνος. Ω ταλαιπωρία!
Στο θέμα μας!
"Τα πράγματα δεν έχουν νόημα". Ακόμα και όταν νομίζουμε εμείς ότι δίνουμε νόημα στα πράγματα. Η νοηματοδότηση είναι ωραία και καλή, αλλά παραμένει υποκειμενική. Παραμένει μέσα στη διάνοιά μας. Δεν υπάρχει πέρα από το βασίλειο του εγκεφάλου μας. Είναι κάτι που το νομίζουμε, σε αντίθεση με κάτι που υπάρχει. Μπορεί να μας ευχαριστεί, μπορεί να μας κινητοποιεί και να ενισχύει τη δημιουργικότητά μας, μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη του πολιτισμού, της πολιτικής ή της οικονομίας, αλλά δεν υπάρχει στην ίδια τη φύση.
Εφόσον αποδεχόμαστε την υποκειμενικότητα του νοήματος που εμείς δίνουμε, δεν υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Αισθητική, ηθική και λοιπά δημιουργήματα του εγκεφάλου μας είναι σχετικά, υποκειμενικά, δεν υπάρχουν έξω από εμάς. Όταν απαιτούμε από τους άλλους να αποδεχτούν ως οικουμενικές τις δικές μας επινοήσεις, δημιουργούνται προβλήματα. Αλλά δε θέλω να μετατρέψω αυτό το κείμενο σε μάθημα Ιστορίας.
"Τα πράγματα δεν έχουν νόημα". Δηλαδή πουθενά σε ολόκληρο το Σύμπαν δεν υπάρχει κάτι που να ανταποκρίνεται σε αυτό που εννοούμε με τον όρο νόημα. Δηλαδή τόση ώρα ασχολούμαι με κάτι που είναι ανύπαρκτο. Εκτός και αν η σύγχρονη επιστήμη είναι ελαττωματική και περιγράφει τον κόσμο με μη πλήρη τρόπο και το νόημα υπάρχει αλλά οι γνώσεις μας δεν μπορούν να το εντοπίσουν. Μα οι περιγραφές μας είναι τόσο αναλυτικές που δε λέμε ότι μπορεί να υπάρχει και κάτι άλλο αλλά ότι από αυτό που ξέρουμε αποκλείεται η έννοια του νοήματος. Δηλαδή, αν ο εγκέφαλός μου που έχει μια συγκεκριμένη δομή αντιδρά με συγκεκριμένο τρόπο σε ένα συγκεκριμένο ερέθισμα, όπως μας λένε οι μέχρι τώρα γνώσεις μας, ό,τι και να μάθουμε στο μέλλον δε θα μπορέσει να προσθέσει κάτι στο γεγονός ότι το βίωμα το δικό μου είναι αποτέλεσμα της συγκεκριμένης φυσικής διαδικασίας. Με λίγα λόγια, οι γνώσεις μπορεί να αυξηθούν, αλλά χώρος για το νόημα δεν μπορεί να ανακαλυφθεί, με την έννοια ότι ξέρουμε γιατί νιώθουμε "γεμάτοι" με τα πράγματα και αυτό δεν έχει σχέση με το αν υπάρχει νόημα ή όχι!
Καταλήγουμε δηλαδή στην αποδοχή του φυσικού κόσμου όπως μας τον περιγράφει η επιστήμη και μετά από αυτό καλούμαστε να κάνουμε επιλογές. Οι επιλογές αυτές θα γίνουν αναγκαστικά με τα δικά μας υποκειμενικά κριτήρια, όπως γίνονται όλες οι επιλογές μας. Άρα, ό,τι και να αποφασίσω, μπορώ να το αποφασίσω επειδή "έτσι μου αρέσει", επειδή "έτσι είναι ο εγκέφαλός μου στην παρούσα στιγμή", χωρίς να λαμβάνω υπόψη μου το ζήτημα του νοήματος.
Καλούμαι ουσιαστικά, από την ίδια τη ζωή, να συνεχίσω το παιχνίδι των επιλογών, να συνεχίσω να επιλέγω ανάμεσα σε ενδεχόμενα, ή να νομίζω πως επιλέγω, δεν είναι το θέμα μας η διαδικασία της επιλογής, χωρίς να μπορώ να κάνω κάτι για αυτό, χωρίς να μου πέφτει λόγος. Είτε ξεχάσω το ζήτημα του νοήματος, είτε συνεχίσει να με ενοχλεί, είτε αρχίσει να με στενοχωρεί, είτε ακόμα μου δημιουργήσει χαρά, η αναγκαιότητα της ζωής δεν του δίνει καμία σημασία. Πρόκειται μόνο για επιλογές, για δράσεις, ή πιο σωστά αλληλεπιδράσεις, μέχρι να τις σταματήσει ο θάνατος. Και εδώ μπαίνει το θέμα των κριτηρίων για τη λήψη αποφάσεων, για το αξιακό σύστημα, για τις επιλογές, μία σειρά θεμάτων η οποία, όσο και αν φαίνεται περίεργο, δε με απασχολεί. Θέλω απλά να κοιμηθώ.
Και για να μπορέσω να ησυχάσω και να πάω για ύπνο, ξαναλέω αυτό που μόλις έγραψα. Άπαξ και αποδεχτούμε την φυσική πραγματικότητα όπως μας τη δίνει η επιστήμη μας, το επόμενο βήμα το θέτει η ίδια η ζωή. Bussiness as usual, σου λέει. Συνέχισε τις επιλογές. Μπορείς να πας στη δουλειά σου, να δεις μια ταινία, να βγεις ένα ραντεβού, να ακούσεις λίγη -ή απίστευτα πολλή- μουσική, μπορείς ακόμα και να συνεχίσεις να γκρινιάζεις για το νόημα. Αλλά το ζήτημα έχει λυθεί. Το παιχνίδι των επιλογών συνεχίζεται. Η δικιά μου επιλογή; Πηγαίνω για ύπνο.
Λένε πως η επίλυση κάθε προβλήματος κρύβεται στη σωστή διατύπωσή του. Το δικό μου πρόβλημα είναι πως τα πράγματα δεν έχουν νόημα. Τι πάει να πει αυτό; Ότι όταν για παράδειγμα ερωτεύεσαι ή διαβάζεις το αγαπημένο σου βιβλίο και αισθάνεσαι φοβερά, αυτό που πραγματικά συμβαίνει είναι ότι ο εγκέφαλός σου αντιδρά σε ορισμένα ερεθίσματα και παράγει ουσίες που σε κάνουν να νιώθεις απίθανα. Αυτό είναι ένα φυσικό φαινόμενο, εξίσου φυσικό με την πτώση ενός μήλου ή την εκκίνηση ενός υπολογιστή.
Όπως αντιλαμβάνεσαι, η επίγνωση του τι συμβαίνει πραγματικά δε με αφήνει να νιώσω πλήρης με τις απολαύσεις της ζωής, δε με αφήνει να απορροφηθώ για πολύ ώρα με κάτι, να πωρωθώ και να ακολουθήσω το ρεύμα της ζωής με χαρά. Μη βιαστείς να σκεφτείς ότι νιώθω θλίψη. Και η θλίψη έχει το ίδιο νατουραλιστική εξήγηση με τη χαρά. Δεν αντιμετωπίζω ψυχολογικό πρόβλημα, αλλά φιλοσοφικό. Και γι' αυτό θα χρειαστώ φιλοσοφικές λύσεις.
Είπα πως είναι σαφές για κάποιον που γνωρίζει την σύγχρονη επιστήμη ότι τα πράγματα δεν έχουν νόημα. Αν το νόημα δεν είναι κάτι που ενυπάρχει στα πράγματα, τότε γιατί στο καλό θέτουμε το ζήτημα του νοήματος; Από πού προκύπτει, πώς μάθαμε να δίνουμε αξία σε αυτό, με ποιον τρόπο εισχώρησε στη συζήτηση;
Εικάζω ότι πρόκειται για άλλη μια αυταπάτη, μια παγίδα της φύσης, έναν μηχανισμό που δημιουργήθηκε με τη φυσική επιλογή, ώστε να νομίζουμε εμείς ότι υπάρχει κάτι στα πράγματα που μας γεμίζει, να απορροφόμαστε από αυτά, να ζούμε και να δίνουμε απογόνους. Ή πρόκειται για ένα παράπλευρο προϊόν της ανάπτυξης της ανθρώπινης διάνοιας. Ο άνθρωπος με κεκτημένη ταχύτητα, ενώ ζει με τον ενθουσιασμό και τη χαρά που το σώμα του δημιουργεί για αυτόν, καθώς αναπτύσσεται η διάνοιά του προσπαθεί να αποδώσει διανοητικό περιεχόμενο στη χαρά που βιώνει, κάνει λάθος και δημιουργεί τον ασκό του Αιόλου. Ή μπορεί να πρόκειται για ένα πολιτισμικό meme, που να μεταδόθηκε και να σάρωσε τον Δυτικό Πολιτισμό με τον Πλάτωνα και τον Χριστιανισμό. Ποιος ξέρει;
Όπως και να έχει, καλούμαστε να παλέψουμε με το θηρίο. Και όμως, νόημα στα πράγματα δεν υπάρχει. Άρα δεν έχει νόημα να ασχολούμαστε με την έλλειψη στα πράγματα κάτι ανύπαρκτου. Είναι σαν να γκρινιάζω για την έλλειψη ροβίτμ στα πράγματα. Αφού το "ροβίτμ" είναι κάτι ανύπαρκτο, μια επινόηση της φαντασίας μου, το να προβληματίζομαι για την ανυπαρξία του στα πράγματα δεν έχει λογική. Λέω δηλαδή πως μπορεί ο εγκέφαλός μας να μας στήνει την παγίδα του νοήματος, αλλά εμείς μπορούμε να την αποφύγουμε εντελώς.
Ωραία, πες πως αποφεύγω να προβληματιστώ για την έλλειψη νοήματος στα πράγματα. Τι κάνω αντί για αυτό; Τι μπορώ να κάνω;
Μπορώ να κάνω κάτι ή να μην κάνω κάτι. Μπορώ να αισθανθώ ικανοποίηση ή απογοήτευση από κάτι, ή να μην αισθανθώ. Μπορώ να κάνω ένα σωρό επιλογές όπως όλοι οι άνθρωποι. Αλλά δεν μπορώ πια να θέτω το ζήτημα της ανυπαρξίας νοήματος των επιλογών μου, όπως δεν μπορείς και εσύ, φίλη αναγνώστρια, να νομίζεις ότι θεωρώ εγώ όπως όλος ο κόσμος ότι οι επιλογές μου έχουν νόημα. Στην έφερα! Νόμιζες ότι θα σε πω αναγνώστη, ε; Λες και σε ήξερα και από χθες! Εγώ γράφω το κείμενο αυτό για να αντιμετωπίσω αυτό που δε με αφήνει να κοιμηθώ. Το αν θα το διαβάσεις και εσύ είναι δευτερεύον για μένα. Δε σε ξέρω. Ούτε είμαι επαγγελματίας συγγραφέας. Δεν ξέρω πώς να αντιμετωπίσω το γράψιμο ενός κειμένου. Αλλά φεύγω από το θέμα μου...
Είναι τόσο απλό; Μπορώ, ή μάλλον έχω τη λογική υποχρέωση, να μην σκέφτομαι το ζήτημα του νοήματος όταν παίρνω μια συγκεκριμένη επιλογή ή όταν βιώνω κάτι; Νιώθω πως χρειάζεται περαιτέρω επεξεργασία, δεν μπορώ να το καταπιώ στην παρούσα φάση.
Ο χρόνος περνάει και συνεχίζω να είμαι άυπνος. Ω ταλαιπωρία!
Στο θέμα μας!
"Τα πράγματα δεν έχουν νόημα". Ακόμα και όταν νομίζουμε εμείς ότι δίνουμε νόημα στα πράγματα. Η νοηματοδότηση είναι ωραία και καλή, αλλά παραμένει υποκειμενική. Παραμένει μέσα στη διάνοιά μας. Δεν υπάρχει πέρα από το βασίλειο του εγκεφάλου μας. Είναι κάτι που το νομίζουμε, σε αντίθεση με κάτι που υπάρχει. Μπορεί να μας ευχαριστεί, μπορεί να μας κινητοποιεί και να ενισχύει τη δημιουργικότητά μας, μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη του πολιτισμού, της πολιτικής ή της οικονομίας, αλλά δεν υπάρχει στην ίδια τη φύση.
Εφόσον αποδεχόμαστε την υποκειμενικότητα του νοήματος που εμείς δίνουμε, δεν υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Αισθητική, ηθική και λοιπά δημιουργήματα του εγκεφάλου μας είναι σχετικά, υποκειμενικά, δεν υπάρχουν έξω από εμάς. Όταν απαιτούμε από τους άλλους να αποδεχτούν ως οικουμενικές τις δικές μας επινοήσεις, δημιουργούνται προβλήματα. Αλλά δε θέλω να μετατρέψω αυτό το κείμενο σε μάθημα Ιστορίας.
"Τα πράγματα δεν έχουν νόημα". Δηλαδή πουθενά σε ολόκληρο το Σύμπαν δεν υπάρχει κάτι που να ανταποκρίνεται σε αυτό που εννοούμε με τον όρο νόημα. Δηλαδή τόση ώρα ασχολούμαι με κάτι που είναι ανύπαρκτο. Εκτός και αν η σύγχρονη επιστήμη είναι ελαττωματική και περιγράφει τον κόσμο με μη πλήρη τρόπο και το νόημα υπάρχει αλλά οι γνώσεις μας δεν μπορούν να το εντοπίσουν. Μα οι περιγραφές μας είναι τόσο αναλυτικές που δε λέμε ότι μπορεί να υπάρχει και κάτι άλλο αλλά ότι από αυτό που ξέρουμε αποκλείεται η έννοια του νοήματος. Δηλαδή, αν ο εγκέφαλός μου που έχει μια συγκεκριμένη δομή αντιδρά με συγκεκριμένο τρόπο σε ένα συγκεκριμένο ερέθισμα, όπως μας λένε οι μέχρι τώρα γνώσεις μας, ό,τι και να μάθουμε στο μέλλον δε θα μπορέσει να προσθέσει κάτι στο γεγονός ότι το βίωμα το δικό μου είναι αποτέλεσμα της συγκεκριμένης φυσικής διαδικασίας. Με λίγα λόγια, οι γνώσεις μπορεί να αυξηθούν, αλλά χώρος για το νόημα δεν μπορεί να ανακαλυφθεί, με την έννοια ότι ξέρουμε γιατί νιώθουμε "γεμάτοι" με τα πράγματα και αυτό δεν έχει σχέση με το αν υπάρχει νόημα ή όχι!
Καταλήγουμε δηλαδή στην αποδοχή του φυσικού κόσμου όπως μας τον περιγράφει η επιστήμη και μετά από αυτό καλούμαστε να κάνουμε επιλογές. Οι επιλογές αυτές θα γίνουν αναγκαστικά με τα δικά μας υποκειμενικά κριτήρια, όπως γίνονται όλες οι επιλογές μας. Άρα, ό,τι και να αποφασίσω, μπορώ να το αποφασίσω επειδή "έτσι μου αρέσει", επειδή "έτσι είναι ο εγκέφαλός μου στην παρούσα στιγμή", χωρίς να λαμβάνω υπόψη μου το ζήτημα του νοήματος.
Καλούμαι ουσιαστικά, από την ίδια τη ζωή, να συνεχίσω το παιχνίδι των επιλογών, να συνεχίσω να επιλέγω ανάμεσα σε ενδεχόμενα, ή να νομίζω πως επιλέγω, δεν είναι το θέμα μας η διαδικασία της επιλογής, χωρίς να μπορώ να κάνω κάτι για αυτό, χωρίς να μου πέφτει λόγος. Είτε ξεχάσω το ζήτημα του νοήματος, είτε συνεχίσει να με ενοχλεί, είτε αρχίσει να με στενοχωρεί, είτε ακόμα μου δημιουργήσει χαρά, η αναγκαιότητα της ζωής δεν του δίνει καμία σημασία. Πρόκειται μόνο για επιλογές, για δράσεις, ή πιο σωστά αλληλεπιδράσεις, μέχρι να τις σταματήσει ο θάνατος. Και εδώ μπαίνει το θέμα των κριτηρίων για τη λήψη αποφάσεων, για το αξιακό σύστημα, για τις επιλογές, μία σειρά θεμάτων η οποία, όσο και αν φαίνεται περίεργο, δε με απασχολεί. Θέλω απλά να κοιμηθώ.
Και για να μπορέσω να ησυχάσω και να πάω για ύπνο, ξαναλέω αυτό που μόλις έγραψα. Άπαξ και αποδεχτούμε την φυσική πραγματικότητα όπως μας τη δίνει η επιστήμη μας, το επόμενο βήμα το θέτει η ίδια η ζωή. Bussiness as usual, σου λέει. Συνέχισε τις επιλογές. Μπορείς να πας στη δουλειά σου, να δεις μια ταινία, να βγεις ένα ραντεβού, να ακούσεις λίγη -ή απίστευτα πολλή- μουσική, μπορείς ακόμα και να συνεχίσεις να γκρινιάζεις για το νόημα. Αλλά το ζήτημα έχει λυθεί. Το παιχνίδι των επιλογών συνεχίζεται. Η δικιά μου επιλογή; Πηγαίνω για ύπνο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου